Skip to main content

મહામારીની વેક્સિન તો મળી જશે પણ વેક્સિનની મગજમારી કોણ હલ કરશે?

લગભગ દોઢેક વર્ષ પહેલાં પાકિસ્તાનના પેશાવરમાં એક જ દિવસે સરકારી હોસ્પિટલો બાળકોથી ઉભરાવા માંડી. હજારો બાળકો તેમના વાલીઓ સાથે હોસ્પિટલ પર ચડી આવ્યા. વાત જાણે એમ હતી કે આગલા દિવસે આ બાળકોને પોલિયો કેમ્પેઇનમાં પોલિયોની રસી આપવામાં આવી હતી. ના રે ના રસીમાં કાંઈ વાંધો હતો નહિ, પણ એક મસ્જિદ દ્વારા એવી ઘોષણા કરવામાં આવી કે પોલિયોની રસી લીધેલા બાળકોમાં ઝાડા અને ઉલ્ટી જોવા મળેલ છે અને તમારા બાળકોને પણ થઈ શકે માટે વિચારીને રસી આપવી. આ વાતમાં કાંઈ દમ હતો નહિ પણ બેબાકળી બનેલી અબુધ પ્રજાએ કેટલાક હેલ્થ સેંટર્સને તોડી નાખ્યા અને કેટલાક હેલ્થ વર્કર્સને પાટા પથ્થરોનો સ્વાદ ચખાડ્યો એ અલગ. આ મસ્જિદની ઘોષણાની સાથે કેટલાક વેક્સિનેશન વિરોધી વાયરલ થયેલા વિડીયોએ પણ આમાં મોટી ભૂમિકા ભજવી હતી. એકસાથે આટલી મોટી સંખ્યામાં વેક્સિનને કારણે કોઈ તકલીફ થઈ હોય એવું શક્ય જ ન હતું. આ બધા એક માસ હિસ્ટીરિયાનો શિકાર બન્યા હતા, જેને વાસો વેગલ રીફલેક્સ દ્વારા પણ ઓળખાવી શકાય. આ સમજવા માટે બે વર્ષ પહેલાનું ગુજરાતનું મીઝલ્સ રુબેલા વેક્સિનેશન કેમ્પેઇન યાદ કરવું પડે.


વાંચો: મિઝલ્સ અને રુબેલા રસીકરણ અભિયાનનું અફવાશાસ્ત્ર


પાકિસ્તાન, અફઘાનિસ્તાન અને નાઇજિરિયા આ ત્રણ એવા દેશો છે જે તેની નબળી માનસિકતાને કારણે હજુ પણ પોલિયોને એંડેમીક એટલે કે સ્થાનિક રોગચાળા તરીકે ભોગવી રહ્યા છે. પણ આ ફક્ત પોલિયો વેક્સિન પૂરતું મર્યાદિત નથી કે કોઈ એક કે બે દેશો પૂરતું પણ મર્યાદિત નથી. આવી ગેરમાન્યતાઓ ભારતમાં પણ જોવા મળે છે અને વિકસિત દેશો પણ હજુ વત્તાઓછા અંશે આનો સામનો કરી રહ્યા છે, જેને વેક્સિન હેઝીટન્સી અથવા તો એન્ટીવેક્સ કહેવામાં આવે છે.


આ વેક્સિન હેઝીટન્સી માટે જવાબદાર મુખ્ય કારણો વિશે જાણીએ:


1) વ્યક્તિ સ્વાતંત્ર્ય

આજથી લગભગ 100 વર્ષ પહેલાં યુએસની સુપ્રિમકોર્ટમાં એક કેશ દાખલ થયેલો. એ કેશ દાખલ કરનાર વ્યક્તિએ સરકારને પડકાર ફેંક્યો હતો કે જો હું ઈચ્છું કે મારે સ્મોલ પોક્સ (શીતળા)ની રસી નથી લેવી તો કોઈ પણ મને તેના માટે ફોર્સ કરી શકે નહીં. વળી એ સમયે કમ્પલસરી વેક્સિનેશન કાયદા અંતર્ગત જે લોકો વેક્સિનેશન ના કરાવે તેની પાસે દંડ પણ વસુલવામાં આવતો. તેની સામે સરકારી વકીલની દલીલ એવી હતી કે જો આવી રીતે બધા પોતાની સ્વતંત્રતાનો લાભ લઈને વેક્સિન મુકવાથી દૂર ભાગશે તો બહુ ઓછા લોકો ઇમ્યુનાઇઝ થશે. વળી આવા અનપ્રોટેકટેડ લોકોને કારણે આ રોગ નાબૂદ થશે નહીં અને વેક્સિનનો કોઈ મતલબ રહેશે નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટ માટે આ ધર્મયુદ્ધ જેવી સ્થિતિ હતી. બંનેની વાતમાં દમ હતો પણ છેલ્લે કોર્ટનો ચુકાદો નરોવાકુંજરોવા જેવો જ આવ્યો. જેમાં પબ્લિક હેલ્થ માટે સ્ટેટના પાવરને લિમિટેડ કરવામાં આવ્યા તો સામે બહુજન હિતાય બહુજન સુખાય મુજબ વધુ લોકોના ભલા માટે સ્ટેટને મર્યાદામાં રહીને કાર્ય કરવાની છૂટ પણ આપવામાં આવી. જેકોબ્સન વર્સીસ મેસેચ્યુસેટ્સ નામે ઓળખાતો આ કેસ એક લેન્ડમાર્ક સાબિત થયો. 


વ્યક્તિને જો વેક્સિનેશન સામે કોઈ વાંધો હોય તો તે ના જરૂર પાડી શકે પણ સામે સરકારની પણ એટલી જ ફરજ બને કે લોકોમાં વેક્સિનની ગેરમાન્યતાઓ સામે જરૂરી જાગૃતિ અને વિશ્વાસ ઉભો કરે. કોઈ કોઈને બળજબરીથી કઈ પણ કરાવી શકતું નથી. પણ જો યોગ્ય માર્ગદર્શન આપવામાં આવે તો જરૂર કામ પાર પડી શકે. 


2) ધાર્મિક માન્યતાઓ

વેક્સિનેશનના વિરોધ માટે જો સૌથી મોટું કોઈ ફેક્ટર હોય તો એ છે જુદા જુદા ધર્મ અને સંપ્રદાયોની ગેરમાન્યતાઓ. હકીકતમાં આ માન્યતાઓને ધર્મ સાથે કોઈ લેવાદેવા હોતી નથી પણ ધર્મનો સહારો લઈને કેટલાક અબુઘો આ જાળ ફેલાવે છે. 


ઉપર જોયેલ પાકિસ્તાનનું ઉદાહરણ પણ આ ગેરમાન્યતાઓનું પરિણામ છે. કેટલાક કહેવાતા ઇસ્લામિક મસીહાઓના મતે વેક્સિન એ મુસ્લિમોને નપુંસક બનાવે છે અને પૃથ્વી પરથી ઇસ્લામને ભૂંસી નાંખવા માટેનું એક કાવતરું છે. લ્યો બોલો, હવે આ તે કેવી વેક્સિન કે જે એક જ ધર્મના લોકોને અસર કરે!? આ માન્યતાને ભોગે જ કેટલીક આતંકવાદી સંસ્થાઓએ પાકિસ્તાનમાં 2012 થી અત્યાર સુધીમાં લગભગ 100 થી વધુ હેલ્થ વર્કરો અને તેમના ગાર્ડસને મોતને ઘાટ ઉતારી દીધા છે. જી હા, હેલ્થ વર્કર સાથે પોલીસ ગાર્ડસને પણ વેક્સિનેશન માટે મોકલાય છે જેથી કોઈ હિંસક અથડામણ ના થાય અને જો થાય તો તેમાં આ ગાર્ડસનો પણ ભોગ લેવાય છે.


એવું નથી કે આ ફક્ત ઇસ્લામ પૂરતું જ મર્યાદિત છે. યુરોપના કેટલાક કેથોલિક ચર્ચ પણ વેક્સિનનો વિરોધ કરી ચુક્યા છે. આ ધર્મગુરુઓના મતે ફક્ત પ્રાર્થના જ સૌથી મોટી વેક્સિન છે. માણસને બીજી કોઈ વેક્સિનની જરૂર નથી. પ્રભુએ જે શરીર આપ્યું છે એ આ રોગો સામે લડવા સક્ષમ જ છે. વળી વેક્સિનમાં કેટલાક પ્રાણીઓના કોષોનો ઉપયોગ થતો હોવાથી પણ તેનો વિરોધ થયો હતો. 1990માં ફિલાડેલ્ફીયામાં મિઝલ્સ (ઓરી) ફેલાયો ત્યારે સૌથી વધુ પ્રાર્થના પર નિર્ભર રહેલા બાળકોનો જ  ભોગ લેવાયો હતો. ત્યારે કઈક અંશે આ ધર્માંધ લોકોની આંખો ખુલી.


મિશિગન યુનિવર્સિટીના 2015ના એક રિસર્ચ પ્રમાણે ભારતમાં સૌથી વધુ વેક્સિનેશનનો દર શીખ બાળકોમાં અને ત્યારબાદ હિન્દૂ બાળકોમાં છે. ધર્મના આધારે કરાયેલા આ સર્વે મુજબ સૌથી વધુ રોગપ્રતિકારક શક્તિ પણ આ બાળકોમાં જ જોવા મળી જેની સામે મુસ્લિમ બાળકોમાં વેક્સિનેશન સૌથી ઓછું છે. વળી આ રિસર્ચ મુજબ આશ્ચર્યની વાત તો એ છે કે શહેરો કરતા ભારતના ગામડાઓમાં વેક્સિનેશનનો દર વધુ જોવા મળ્યો. 


3) વેક્સિનની વિશ્વસનીયતા

વેક્સિનના સફળ પરીક્ષણો પછી પણ જ્યારે મોટી સંખ્યામાં વેક્સિન લોકલ સુધી પહોંચે અને તેની કોઈ ખાસ આડઅસરો જોવા ન મળે ત્યારે જ બીજા શંકાશીલ લોકોને વેક્સિન પર વિશ્વાસ બેસે. આમ પણ કોઈ જ વ્યક્તિ આવું જોખમ ના ખેડે જ્યાં સુધી તેને વિશ્વાસ ના બેસે. આના માટે સૌથી વધુ જવાબદારી બની જાય છે સરકારની અને હેલ્થકેર વિભાગની કે જેણે પહેલા તો નવી આવનારી વેક્સિનમાં લોકોનો વિશ્વાસ ઉભો કરવા જાગૃત કરવા પડે. હેલ્થ વર્કર્સમાં એ ક્ષમતા હોવી જોઈએ કે એ સ્થાનિક લોકોમાં વેક્સિન અંગે જાગૃતિ ફેલાવે અને લોકોની તમામ દલીલો અને શંકાઓનો સંતોષકારક જવાબ આપે. જ્યાં સુધી લોકોને વાત ગળે ના ઉતરે ત્યાં સુધી તેની સાથે બળજબરી ના કરવામાં આવે. 


પશ્ચિમના કેટલાક દેશોમાં લોકોને વહેમ ઘુસી ગયેલો કે વેક્સિનના કારણે બાળકોમાં બહેરાશ આવી જાય છે. આ વાત મોટા પાયે ફેલાવા માંડી. જોકે જેને બહેરાશ આવી હોય એવા બાળકો આંગળીના વેઢે ગણી શકાય એટલા જ હતા. આમ છતાં વૈજ્ઞાનિકોએ બહેરાશ માટે કદાચ શરૂઆતની કેટલીક વેક્સિનમાં અને હાલમાં પણ વપરાઈ રહેલી કેટલીક વેક્સિનમાં થિઓમર્શલ (Thiomerosal) નામનું એન્ટીમાઇક્રોબિયલ એજન્ટ ઉમેરવામાં આવે છે તેને જવાબદાર ગણ્યું કારણ કે તેમાં મરક્યુરી હતું. જોકે આના કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુરાવા ના મળ્યા આમ છતાં માત્ર મનને મનાવવા આ એજન્ટને વૈકલ્પિક બીજા એજન્ટ્સ સાથે બદલીને વેક્સિન તૈયાર કરવામાં આવી. આમ છતાં લોકોના વહેમમાં કાંઈ ફરક ના પડ્યો. હકીકતમાં બહેરાશનો આ એજન્ટ સાથે કોઈ જ સંબંધ ન હતો પણ લોકોની વિશ્વસનીયતા માટે તેમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો. ખરેખર આ બહેરાશ તો માત્ર 'કાગડાનું બેસવું અને ડાળનું પડવું' જેવું જ હતું જેમાં વેક્સિનનો કોઈ રોલ હતો નહિ. વળી ઉપયોગમાં લેવાતું મરક્યુરી પણ મહત્તમ 0.01% કરતા ઓછું હતું જે શરીરની મરક્યુરી ટોલરન્સ કેપેસિટી કરતા અનેક ગણુ ઓછું છે અને વૈજ્ઞાનિકો વેક્સિન બનાવતી વખતે આવા તોફાની તત્વોથી સેફટીને પ્રાથમિકતા આપીને જ તૈયારી કરતા હોય છે. લોકોમાં પ્રવેશેલી કેટલીક વૈજ્ઞાનિક ગેરમાન્યતાઓ પણ વેક્સિન પ્રત્યે લોકોને ઉદાસીન બનાવે છે.


રશિયાના સર્વેસર્વા પુતિને કોરોનાની નવી બનેલી વેક્સિનનો પ્રથમ ડોઝ તેની પુત્રીને અપાવ્યો. લોકોમાં નવી વેક્સિન પ્રત્યે વિશ્વાસ ઉભો કરવાનો આનાથી મોટો રસ્તો કયો હોઈ શકે!?


4) વેક્સિનની આડઅસરો

કોઈ પણ વેક્સિન 100% કારગત હોતી નથી. વેક્સિનની કારગત હોવાની ક્ષમતાની સરેરાશ ટકાવારી 98% જ છે. તેમાં પણ બાળપણમાં બાળકોને રૂટિન ઇમ્યુનાઇઝેશન દ્વારા આપવામાં આવતી મોટાભાગની વેક્સિન માત્ર વેક્સિનેટ કરેલા 85% થી 95% બાળકોને જ રક્ષણ આપી શકે છે. પરંતુ જે લોકોને ફક્ત દૂધમાંથી પોરાં કાઢવા છે તે લોકો આ 2 થી 15% વચ્ચેના ઉદાહરણો લઈને વેક્સિનનો વિરોધ કરવા મેદાને પડી જશે. દરેક વેક્સિનની સામાન્ય આડઅસરો હોવાની જ છે. જેમકે સામાન્ય તાવ આવવો, વેક્સિનના ઇન્જેક્શનના સ્થાને રતાશ આવવી કે દુખાવો થવો વગેરે. એમાં પણ જો કોઈ વ્યક્તિ વેક્સિનમાં વપરાયેલ પદાર્થોથી એલર્જિક હશે તો તેને એનાફાયલેકટિક શોક કે એલર્જિક રીએક્શનની પણ સંભાવના રહે છે. જો કે આ એલર્જિક રીએકશન એ ફક્ત વેક્સિન પૂરતું મર્યાદિત નથી. કોઈ પણ દવા કે કોઈ પણ વસ્તુથી પણ આવું થઈ શકે એટલે આવી આડઅસર માટે વેક્સિનને સંપૂર્ણ નકારી દેવામાં આવે એ વ્યાજબી નથી. 


પણ આ સાથે જ કેટલીક તકેદારીઓ રાખવી એટલી જ જરૂરી છે. બે વર્ષ પહેલાં આંધ્રપ્રદેશના એક ગામમાં પેન્ટાવેલન્ટ વેક્સિન આપ્યા બાદ 24 કલાકમાં બે બાળકો મૃત્યુ પામ્યા હતા. જોકે એમાં વેક્સિનનો કોઈ જ રોલ હતો નહિ. તપાસ બાદ માલુમ પડ્યું કે મોત વેક્સિનના કારણે નહિ પરંતુ ટ્રામાડોલ દવાને લીધે થયું હતું. સામાન્ય રીતે હેલ્થ વર્કરો દ્વારા વેક્સિનેશન બાદ તાવ આવે તો પેરાસીટામોલ ટેબ્લેટ આપવામાં આવે છે પરંતુ અહીં ગફલતને કારણે તેના જેવી જ પેકિંગવાળી ઓપીઓઈડ પેઇનકિલર દવા ટ્રામાડોલ આપી દેવામાં આવી. આ દવા નાર્કોટિક અને સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સની શ્રેણીમાં આવે છે જેને ડોકટર અને ફાર્માસિસ્ટ બન્નેની સહમતી સિવાય આપી શકાય જ નહીં, પરંતુ અહીં આ નિયમોને નેવે મુકતા બે બાળકોના જીવ ગયા. આ સમગ્ર ઘટનામાં કોઈ વિલન બનીને લોકોના મનમાં ઘુસ્યું હોય તો એ છે પેન્ટાવેલન્ટ વેક્સિન. આવી નિષ્કાળજી પણ લોકોને વેક્સિનથી દૂર કરવામાં કારણભૂત બને છે. 


આવી જ રીતે કેટલાક વર્ષો પહેલા પશ્ચિમના દેશોમાં ડીટીપી વેક્સિન માટે પૂર્વગ્રહ બંધાઈ ગયો હતો કે આ વેક્સિનથી બાળકો તરત મરી જાય છે. (SIDS- Sudden Infant Death Syndrome) જો કે મરેલા દરેક બાળકોના મોતનું કારણ તેની બીજી આનુવંશિક બીમારીઓ હતી. રોટલીનો ટુકડો ખાવાથી કાર એક્સિડન્ટ થવાનો ભય રહે છે એવો ભ્રમ ફેલાવનાર એ નથી જાણતો કે દરેક કાર એક્સિડન્ટના મૃતકે મોટાભાગે છેલ્લા 24 કલાકમાં એકવાર તો રોટલી ખાધી જ હોય છે તેનાથી રોટલીને દોષિત ના ગણી શકાય. બસ આવી જ રીતે આ કિસ્સામાં ડીપીટીનો રોલ આ રોટલી જેટલો જ હતો. આવી જ કંઈક દલીલો કરીને કોર્ટમાં પહોંચેલા આ કેસને ડીટીપી વેક્સિને જીતી લીધો!


જેમ જેમ કોઈપણ વેક્સિનની વિશ્વસનીયતા વધતી જાય છે અને અસરકારકતા વધતી જાય તેમ તેમ જે તે રોગનું પ્રમાણ ઘટતું જાય છે. આવા સમયે લોકોનું ધ્યાન તે રોગચાળાના ખતરામાંથી વેક્સિનના ખતરા તરફ ફંટાતું જાય છે. કારણ કે માણસને સૂંઘી સુંધીને પણ ખતરો જોવાની ટેવ છે એટલે એ પોતાના માટે કંઈક ડરામણું ઉભું કરીને જ જંપે છે.


5) સોસીયલ મીડિયા

નાસાના વૈજ્ઞાનિકો જો થોડા ફ્રી થઈને રિસર્ચ કરે તો મને વિશ્વાસ છે કે સોસીયલ મીડિયા દ્વારા ફેલાતા ફેક ન્યૂઝની ગતિ સૂર્યપ્રકાશની ગતિ કરતા વધુ નીકળે! હવે આ વાતથી તો અત્યારે કોઇ અજાણ ન હોઈ શકે કે સૌથી વધુ અફવાઓનું માધ્યમ અત્યારે સોસીયલ મીડિયા બની રહ્યું છે. આ જાણવા છતાં લોકો તેનો શિકાર બની રહ્યા છે. ખાસ કરીને આ કોરોના કાળમાં ઇન્ફોડેમીક માટે સર્વશ્રેષ્ઠ પ્લેટફોર્મ બની ગયું છે.


વાંચો: પેન્ડેમિકથી પણ ખતરનાક છે ઇન્ફોડેમિક


ઉપરના દરેક કારણોનું કોઈ વાહક હોય તો એ છે સોસીયલ મીડિયા કે જ્યાં નવી પેઢીનો અંધવિશ્વાસ જન્મ લે છે અને કેટલીક મહત્વની વાતો જે ખરેખર લોકો સુધી પહોંચવી જોઈએ તેનું મોત થાય છે. હજુ અઠવાડિયા પહેલા જ વાયરલ થેયેલી એક ઓડિયો ક્લિપે એટલી અંધાધૂંધી મચાવી કે લોકો મોઢામાં આંગળા નાખી ગયા. કોરોનાની વેક્સિનમાં વૈજ્ઞાનિકો એલ્યુમિનિયમ ભેળવે છે જે તમને થોડા જ વર્ષોમાં મારી નાખશે એવું આ ક્લિપમાં ભાઈ ભાર દઈને કહે છે. અરે મારા ભઈલા, તું મોટો થયો ત્યાં સુધી જેટલી વેકસીન લીધી એમાંથી મોટા ભાગની વેક્સિનમાં એલ્યુમિનિયમ હતું જ. એલ્યુમિનિયમ સોલ્ટ વર્ષોથી એક એડજયુવન્ટ તરીકે મિઝલ્સ, રોટા, રુબેલા, વેરિસેલા, ન્યુમોકોકલ વગેરે વેક્સિનમાં વપરાય જ છે. પણ ના તમારે તો એક બે ભારે નામ લઈને અજાણ પ્રજાને અબુધ બનાવી હતી. જોકે સોસીયલ મીડિયા પર એવા લોકો પણ છે કે જે આવી માહિતીઓ પર રમૂજ કરીને લોકોને કટાક્ષમાં સમજાવાનો પ્રયત્ન કરે છે. પણ કટાક્ષ સમજનારા લોકોની સંખ્યા સોસીયલ મીડિયા પર ફરતા અબુધોની સંખ્યા કરતા બહુ ઓછી છે જેને પરિણામે જ આવી વાતો ફેલાય છે. હજુ થોડા દિવસો પહેલા જ પુતિનની પુત્રી કોરોના વેક્સિનના ડોઝ બાદ મૃત્યુ પામી છે એવા ખોટા સમાચાર વહેતા કરવામાં આવ્યા. વળી આવા ખોટા મેસેજીસમાં એવા વૈજ્ઞાનિક કારણો અને બે ચાર પેરામીટર્સ જોડી દેવામાં આવે કે જાણે બધું સાયન્સ ફિક્શન મુવી જેવું આબેહૂબ થઈ જાય. બસ પછી આ મુવી દૂર દૂર સુધી થોડી જ મિનિટમાં પહોંચી જાય. જ્યાં પ્રણવ મુખર્જી પણ પોતાના મોતના સમાચાર જોવા જીવતા હોય એ દેશમાં કાંઈ પણ થઇ શકે!



કોરોના વેક્સિન આવી ગયા પછી શું?

વેક્સિન આવશે એટલે મુખ્ય બે વર્ગ જોવા મળશે.

એક એ કે જે કોઈ પણ ભોગે, વહેલા તે પહેલાના ધોરણે, કોઈ પણ લાગવગ કે લાંચ આપીને પણ વહેલી તકે કોરોનાની વેક્સિન લેવા તલપાપડ થશે. જ્યારે બીજો વર્ગ ઉપર લખેલા તમામ અખતરાઓ કરીને, વિરોધ કરીને, પાયાવિહોણી દલીલો કરીને છેવટે મોડું તો મોડું પણ વેક્સિન લેશે જરૂર. કારણકે જો આ મહામારીને હરાવવી હોય તો એકલ દોકલ રહીને જીતી શકાય એમ નથી. જો આપણે અસ્તિત્વ ટાકાવવું હશે તો આપણો દુશ્મન પણ કોરોનાની વેક્સિન લઈને નિરોગી બને એ જરૂરી છે કારણ કે આપણે કોરોનાના વાહકોને રોકવાના છે.


વેક્સિન કેવી હશે અને કેટલી હાનિકારક હશે એ તો આવનારો સમય જ કહેશે પણ જો આ વેક્સિન થોડીઘણી વૈયક્તિક આડઅસરો છતાં કરોડો લોકોનો જીવ બચાવવા સક્ષમ હોય તો પણ આ સોદો ખોટનો નથી.


સુપર ઓવર: જેવી રીતે આ કોરોનાના સાજા થયેલા દર્દીઓ તેનું પ્લાઝ્મા ડોનેટ કરીને કોરોનાના બીજા દર્દીઓને બચાવે છે એમ એકવાર જો અંબાણી, અદાણી, ટાટા કે બિરલા પોતાનું પ્લાઝ્મા આવી રીતે ડોનેટ કરે તો દેશની મોટાભાગની જનતાની ધન બીમારી દૂર ના કરી શકાય?😂



Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

કોરોનાનો માનવજાતને પત્ર...

  મારા પ્રાણપ્રિય હોમો સેપિયન્સ જય વાયરસ સહ જણાવવાનું કે આપબધા વહેમકુશળ હશો, અમે પણ અહીં ક્ષેમકુશળ છીએ. આપ લોકોએ અમને જે રીતે આદર અને આશરો આપ્યો છે તેના માટે સમગ્ર વાયરસ સમાજ આપનો સદાય ઋણી રહેશે. આપ લોકોના સાથ સહકારથી અમારા બાળકો આજે વૃદ્ધિ પામી રહ્યા છે અને જુદા જુદા દેશો અને દરેક ક્ષેત્રમાં પોતાનો દબદબો બનાવી રહ્યા છે. આના માટે સમગ્ર માનવસમાજે અમને જે સહકાર આપ્યો છે તે ખરેખર પ્રશંસનીય છે. આમારા કોરોના સમાજ માટે આ એક ગૌરવની વાત છે કે કોઈ પણ વાયરસ જાતિને માનવે આટલી નથી અપનાવી જેટલી અમને અપનાવી છે. સાચું કહું તો બીજી વાયરસ જાતિઓને પણ આપણા ગાઢ સંબંધોની ઈર્ષ્યા થાય છે. થોડા સમય પહેલા જ અમારી સ્વાઈન ફલૂ કાકા સાથે વાત થયેલી ત્યારે તેણે અમને કહેલું કે જો તમારે તમારું અસ્તિત્વ ટકાવવું હશે તો બીજા પશુ પંખીઓમાં પોતાનો સમય બરબાદ ન કરતા સીધા હોમો સેપિયન્સને જ તમારો આશરો બનાવજો. વડીલોની વાતોમાંથી ખરેખર ઘણું શીખવા જેવું હોય છે. એમ તો બર્ડ ફલૂ દાદાએ પણ અમને આડકતરો એ જ સંદેશો આપેલો કે પંખીઓમાંથી જ્યારે મેં મારું ઘર માણસજાતમાં શિફ્ટ કર્યું ત્યારે ખબર પડી કે સાચી લકઝરી તો અહીંયા જ છે. પણ બેટા મારે ...

દવાઓ બેફામ: વરદાન કે અભિશાપ?

હોસ્પિટલ ફાર્માસિસ્ટ તરીકે નોકરી કરવી એ શરૂઆતના દિવસોમાં ખૂબ જ ધીરજ માંગી લે એવું કામ હતું.  કેમ? કારણ કે જે પણ એકેડેમિક નોલેજને બસ ઇમ્પ્લીમેન્ટ કરવાની તૈયારી કરતો હતો એ જ એકેડેમિક અહીં પેંડેમીક બનીને ઉભું હતું. આ પેંડેમીક એટલે દવાઓનો બેફામ ઉપયોગ. ના માત્ર એન્ટિબાયોટિકસ જ નહીં પણ સ્ટીરોઇડ્સ, પેઈન કિલર, એન્ટાસિડ દરેકનો આ જ હાલ હતો અને છે. એવું નથી કે આવું ફક્ત ગ્રામ્ય કક્ષાએ જ છે. મોટા શહેરોમાં પણ ઝડપથી સાજા થવાની લ્હાયમાં આવા દવાઓના બેફામવેડા ચાલુ જ છે. એલોપેથી દવાઓ ઝડપથી રાહત કરવા માટે પ્રખ્યાત છે પણ હવે લોકોની ધીરજ અને સહનશક્તિ એટલી હદે જવાબ દઈ ચુકી છે કે આ એલોપેથીની ઝડપ પણ તેને હવે ઓછી લાગે છે. આવા સમયમાં આયુર્વેદ થેરાપીની તો વાત જ કેમ કરવી? આયુર્વેદ ધીમી સારવાર માટે ભલે જાણીતું હોય પરંતુ તેની દરેક સારવારના પરિણામ ધીમા જ મળે એવું જરૂરી નથી હોતું. પણ આમ છતાં આયુર્વેદનો ચાર્મ હાલ તો એલોપેથી ની સાપેક્ષે ખૂબ જ પાછળ છે. વળી, મહેરબાની કરીને કોઈ હોમીઓપેથી, નેચરોપેથી કે યુનાની જેવી પધ્ધતિઓ ની તો વાત જ ન કરતા. એ તો હજુ લોકપ્રિયતાની એરણ પર જોજનો દૂર છે. અહીં વાત અસરકારકતાની નહ...

કોવિશિલ્ડ વેક્સિનનો બીજો ડોઝ 28 દિવસે લઉં કે 42 દિવસે?

" વેક્સિનનો બીજો ડોઝ 28 દિવસે લઉં તો શું વાંધો ?"   અત્યાર સુધીમાં ગયા મહિને પ્રથમ ડોઝ લીધેલા ઘણાં લોકોના અત્યારે 28 દિવસ પુરા થઈ ગયા છે કે થવા આવ્યા છે . ત્યારે બધાના મનમાં ફરીથી એક નવી ગૂંચવળ ઉભી થઇ છે કે હવે આ બીજા ડોઝનું અંતર પંદર દિવસ મોડું કરવાનું કારણ શું ? શું સરકાર પાસે પૂરતી રસી નથી એટલે આવા પોતાના નિયમો લાવી રહી છે ? હું જો બીજો ડોઝ મોડો લઇશ તો એ પહેલાં મને કોરોના થઈ જશે તો ? આવા પ્રશ્નો સાથે વેક્સિનેશન સેન્ટર પર આવતા લોકો અવઢવમાં તો હોય જ છે પણ સાથે થોડો ગુસ્સો અને વિશ્વાસ પણ ડગેલો જોવા મળે છે .   સરકારશ્રીની ગાઈડલાઈન મુજબ કોવેક્સિનનો બીજો ડોઝ હજુ 28 દિવસના અંતરે જ છે ( અને તેની પણ ભવિષ્યમાં દોઢ થી ત્રણ મહિને થવાની પુરી શક્યતા છે ) અને કોવિશિલ્ડનો બીજો ડોઝ ફેરફાર કરીને 42 થી 56 દિવસના અંતરે આપવાનું નક્કી થયું છે . આ વાતનો પ્રસાર પ્રચાર છાપાઓમાં અને ટીવીના સમાચારોમા થયો જ છે પરંતુ આમ છતાં કેટલાક લોકોના પ્રથમ ડોઝ...

સરકારી દવાખાનાના કેટલાક વીઆઇપી દર્દીઓ સાથે પરિચય

આ લેખની પાત્ર અને ઘટનાઓ જરાય કાલ્પનિક નથી. જેની કોઈ પણ વ્યક્તિ કે ઘટના સાથે સમાનતા થઈ શકે એવું પણ બની શકે અને જો એવું બને તો સમજવું કે આ વ્યક્તિ કે ઘટનાને ઉદ્દેશીને જ લખાયું છે. સરકારી દવાખાનામાં આવનારા કેટલાક દર્દીઓ (ના, ખરેખર આ લોકો દર્દીઓ નથી હોતા) પોતાના જીવનની અમૂલ્ય ક્ષણો કોઈ પણ દર્દ વગર દવાખાનાના નામે કરતા જાય એ ખરેખર પ્રશંસાપાત્ર છે. આ મહાનુભાવોને કારણે જ દવાખાના આટલા વ્યસ્ત રહે છે જે હકીકતમાં સાચા દર્દીઓના સમયને મફતમાં ઓહિયા કરી જતા હોય છે. હવે આ શું માંડી યાર.. સાચા દર્દી અને ખોટા દર્દી..? એવું તે કાઈ હોતું હશે? હા... હોય.. જ્યાં મફતનું બોર્ડ લાગે ત્યાં ઘઉં સાથે કાકરા હોવાના જ... તો તમારી તર્કશક્તિ ને થોડો આરામ આપો અને હલકા ફૂલકા પણ કડવા સત્યને આ મહાનુભાવોના ચરિત્રદર્શન દ્વારા માણીએ.  🧐 ડોકટરના જ્ઞાનની ખરાઈ કરવાવાળા વિશ્વાસ નામની પણ કોઈ ચીજ હોય. પણ અત્યારે વિશ્વાસ કરવો કોના પર? અને આ તો વળી દવાખાનાનો મામલો. કોણ જાણે શું વાંધો હોય અને ડોકટર શું નવુ કાઢીને બેસે? ગાડીને ગેરેજ પર લઇ જાઓ ત્યારે આપણે જે પ્રોબ્લેમ રિપેર કરવા ગયા હોય તેની સાથે બીજી એકાદ વસ્તુઓ પણ 'હવે ચાલે એમ નથ...

સાયનોકોબાલની મોટી બબાલ: અથ શ્રી વિટામિન B12 કથા

  "તમારામાં વિટામિન B12ની ખામી છે, દવાનો કોર્સ કરવો પડશે." આવી વાતો આજકાલ કોમન થઈ ગઈ છે. તેનાથી પણ વધુ પ્રચલિત થયા છે એકાંતરા વાળા વિટામિન B12ના ઇન્જેક્શન. વળી હવે તો આ ઇન્જેક્ટેબલ સારવાર પણ OTC (ઓવર ધ કાઉન્ટર) બનતી જાય છે. એટલે જ્યારે પણ ભળતાં લક્ષણો જોવા મળે તો લગાઓ B12. વિટામિન D પછી સૌથી વધુ કોઈ વિટામીનની ખામી માણસોમાં જોવા મળે છે તો એ છે વિટામિન B12 જેને સાયનોકોબાલામાઈન ના હુલામણાં નામથી પણ બોલાવામાં આવે છે. 🤔 પણ આ B12 શા માટે આટલું જરૂરી છે? તેના વગર ચાલે એમ નથી? એવું તો શું કામ કરે છે આ VIP વિટામિન?  વિટામિન B12 એ આપણા DNA એટલે કે આપણો પાયો બાંધવામાં સૌથી મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. આ ઉપરાંત આપણા RBC એટલે કે રક્તકણોનું નિર્માણ થવામાં પણ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે. શરીરમાં એનર્જી પ્રોડ્યુસ કરતી કેટલીક ક્રિયાઓમાં જરૂરી ઘણા બધા ઉદ્દીપક (enzymes) ના બનવા માટે પણ આપણું લાડકવાયું વિટામિન B12 જ ભાગ ભજવે છે. ચેતાતંતુઓમાં પણ સંવેદનાના વહન માટે B12 જ મેઇન્ટેનન્સ પાર્ટનર તરીકે કામ કરે છે. મગજ જેવા મૂળભૂત અંગોનું સારી રીતે સંચાલન કરવા બદલ પણ હે વિટામિન B12! આપનો ખૂબ ખૂબ આભાર. 😱 ...

નવરત્ન દર્દીઓની શૌર્ય કથાઓ

દરેક વ્યવસાયમાં કેટલાક એવા લોકો સાથે સામનો થાય છે જ્યાં તમારું લોજીક અને વિનમ્રતા પાણી ભરતી હોય છે. કોઇપણ પ્રકારે આવા જીવો તમને તમારી કાર્યશૈલી છોડવા મજબૂર કરીને મગજના તાર છંછેડી દેતા હોય છે. મારા કિસ્સામાં આજકાલ અનુભવેલા કેટલાક કાયમી ઉદાહરણો આપની સમક્ષ રજૂ કરું છું.  ઘણી બધી કાપકૂપ મૂકીને છેલ્લે આ નવરત્ન તમારી સાથે વાગોળવા મૂકું છું પણ એ પહેલા એક ડિસક્લેમર આપી દઉં. આ નવેનવ પ્રકારના રત્નો જરાય કાલ્પનિક નથી અને એક એક રત્ન સાથે ઘણા બધા લોકોનો સંબંધ હોઈ શકે. તો આને માત્ર સંયોગ ન સમજવો પણ જાણીજોઈને કરેલ રજૂઆત જ સમજવી. રજૂઆત હળવી જરૂર છે પણ ગંભીરતાથી લેવી.  કેટલાક દર્દીઓના એવા વાણી વર્તનના નમૂનાઓ કે જેનાથી તમારી અંતર આત્મા ત્રાહીમામ પોકારી ઊઠે. 1. જ્યારે માવો ચોળતા ચોળતા દર્દી પૂછી લે કે ભાઈ આ દવા ખાવાથી ગરમ તો નહીં લાગે ને? ગયા વખતે દવા ખાધી તો પેટમાં ગડબડ થઈ ગઈ હતી અને મોઢામાં ચાંદા પડ્યા હતા! આ તો એવી વાત થઈ કે આત્મહત્યા કરવા માટે છરી લઈને હાથની નસ કાપવી છે પણ હાથ પર કટ મૂકતી વખતે ઇન્ફેક્શન ન લાગે એટલે છરીને પહેલા સ્ટરિલાઇઝ કરીને જંતુમુક્ત કરી લઉં. મારા માવાથી ભલે મોઢું ખદબદતું ...

કોવિડપેથી: તમે કઈ દવા લીધી?

  વોર્નિંગ: કોરોનામાં કઈ દવા લેવી જોઈએ એનો જવાબ શોધવા અહીં ક્લિક કર્યું હોય તો પાછા વળી જજો. કોરોના થયા પછીનો ભય તેના લક્ષણો કરતા પણ વધુ હાનિકારક હોય છે. જેવી રીતે અજ્ઞાની હોવું એ સારું નથી તેમ અધૂરા જ્ઞાની હોવું પણ એટલું જ હાનિકારક છે. સૌથી વધુ મૂંઝવણ ત્યારે ઉભી થાય જ્યારે તમને એક સાથે બે કે ત્રણ પેથીઓમાંથી દરેકની ચાર થી પાંચ પ્રકારની સારવાર પદ્ધતિઓ આપના સ્વજનો અને હિતેચ્છુઓ પાસેથી મળે. આવા સમયે આવા સ્વજનોનો હેતુ એકદમ શુદ્ધ હોય છે તો વળી ક્યારેક તેનો પોતાનો અનુભવ પણ હોય છે. માટે દોષ એ લોકોનો અંશમાત્ર પણ ન કહી શકાય. દોષ છે એ કોરોના ગ્રસ્ત દર્દીનો કે જે આટલા બધા ઑપશનમાં મૂંઝાઈને પોતાના માટે ઉત્તમ શું એ પસંદ ન કરી શકે. ખાસ કરીને આઇસોલેશનમાં દર્દીની વિચારક્ષમતા અને કોવિડ પોઝિટિવનો મનમાં ઊંડે લાગેલો ટેગ પણ નિર્ણય ક્ષમતામાં મોટી અસર કરે છે. SOP કે ગાઈડલાઈન એ એવી વસ્તુ છે કે જે મોટાભાગના લોકો માટે સાચી હોય. પરંતુ અહીં મોટાભાગના એટલે દરેક એવું સમજવું ભૂલ ભરેલું છે. જેવી રીતે વેક્સિન લીધા બાદ તેની સાઈડ ઇફેક્ટ કે અસર દરેક શરીર પર થોડા ઘણે અંશે જુદી જુદી થાય એવી જ રીતે કોરોનાની અસર પણ દરેકને...

સોશિયલ મીડિયા સાથેના મારા છૂટાછેડાની બીજી વર્ષગાંઠ

   સોશિયલ મિડીયાનો ત્યાગ કરવો એ કોઈ ભીષ્મ પ્રતિજ્ઞા જેટલું અઘરું નથી. વળી, ત્યાગ કરવાથી તમે કોઈ સંત બની જશો એવું પણ નથી. સોશિયલ મીડિયામાંથી સંન્યાસ લેવો એ સંસારમાંથી સંન્યાસ લેવા જેવું કપરું કામ નથી. આમ છતાં જો તમે સોશિયલ મીડિયા છોડી દો છો અને ત્યારબાદ તમને વીથડ્રોઅલ સિન્ડ્રોમની કિક લાગે તો સમજી લેવું કે સાલું આ તો સંસાર છોડવા જેવું કપરું કામ હતું!    ડિજિટલ દુનિયામાં સોશિયલ મીડિયા હવે એક અનિવાર્ય ઓળખપત્ર બનતું જાય છે. જો તમે સોશિયલ મિડીયા પર નથી તો લોકો તમને શંકાની નજરે જોઈ શકે છે. ઘણીવાર તો એવું પણ વિચારી શકે કે તમે પોતાના નામે નહી પણ કોઈ એન્જલ કે પ્રિયાના નામે સોશિયલ મીડિયા પર અગ્નાતવાસ ભોગવી રહ્યા હો.    આ બધા આરોપ પ્રત્યારોપ વચ્ચે કેટલાક મહત્વના સોશિયલ મીડિયાના અમુક ઘાતક હથિયારો વિશે જાણીએ. અલ્ગોરિધમ      સોશિયલ મીડિયાનું અલ્ગોરિધમ એટલે કાબુ બહારની વાત. જેણે પણ આ અલ્ગોરિધમ ડિઝાઇન કર્યું હશે એ મગજનો મહાનતમ જાણકાર ગણાય. એક જ વાત વિશે વિચારતા વિચારતા તેને લગત બીજી વાત પર તમે કઈ રીતે પહોંચી જાઓ છો તે તમને પણ ખ્યાલ રહેતો નથી.    ...

કોરોનાની વેક્સિન લઉં કે નહીં?

મારે કોરોનાની વેક્સિન લેવી જોઈએ કે નહીં? આ પ્રશ્નનો જવાબ શોધવા આપણે ફરીથી 2020 ના એપ્રિલ મહિનામાં ટાઈમ ટ્રાવેલ કરવું પડે. યાદ કરો એ સમય જ્યારે આપણે પૃથ્વીના વિનાશની કાલીઘેલી વાતો કરતા હતા. નાસ્તિકમાંથી કેટલાય રાતોરાત આસ્તિક પાર્ટીમાં આવી ગયા હતા. ઘરમાં ભરાઈને નિર્બળ થઈ ગયેલા લોકો કલ્કી અવતારની રાહ જોતાં હતા તો કેટલાક પ્રકૃતિના કોપ સામે હાથ જોડીને બેઠા હતા.  દરેકની જિંદગીમાં અમુક એવી ઘાતક ક્ષણો હોય છે જેને જીવી જનાર પોતાની આગલી પેઢીને પણ આ ક્ષણો સામે કેવી બાથ ભીડી હતી તેની ફાંકા ફોજદારી કરતા હોય છે. પણ એવી ક્ષણો બહુ ઓછી હોય છે જ્યારે સમગ્ર માનવસમાજ એકસાથે પોતાના સંતાનોને ભવિષ્યમાં આવી કપરી ક્ષણોનું સાચું વર્ણન કરે. મારા સમકાલીન તમામની વાત કરું તો અત્યાર સુધીની જીવેલી ડરામણી પળોમાં ઉડીને આંખે વળગે એવું કંઈ હોય તો એ છે 2001નો ભુકંપ અને 2020નો કોરોના. માર્ચ 2020 મહિનાથી શરૂ કરીએ તો આપણા વૈજ્ઞાનિકો અને ડોકટરોએ કોરોનાને નાથવા શક્ય તમામ પ્રયાસો કર્યા. એમાં ઘણા નિષ્ફળ પ્રયાસો પણ હતા. હાઇડ્રોકસી ક્લોરોકવીન, આઈવરમેકટિન, ફેબીફ્લુ, રેમડેસીવીર, ટોસિલિઝુમેબ આ બધા નામો ગામડાના સામાન્ય માણસને પણ ક...

ઓમિક્રોન એટલે કોરોનાએ માનવજાતને સંધિ માટે મોકલેલો દૂત...⁉️

  Sorry Omicron, you are still on second position. આવું જ કંઈક ગઇકાલે ICMR દ્વારા કહેવામાં આવ્યું. એટલે કે ICMRના ડેટા મુજબ હજુ પણ ડેલ્ટા વેરિએન્ટની સરખામણીમાં ઓમિક્રોન વેરિએન્ટ ઓછો ઘાતકી છે. વિશ્વભરમાંથી ટૂંકા સમય દરમિયાન મળેલ રિસર્ચ ડેટા પણ એવું જ કંઈક કહે છે કે ઓમિક્રોનથી સાવચેત રહેવાની જરૂર છે પણ નવા વાયરસમાં ખપાવીને ડરવાની જરૂર નથી. ઓમિક્રોન પરના કોઈ જ ડેટા કે ઇન્ફોર્મેશન કે બ્લા બ્લા બ્લા આગળ આ બ્લોગમાં તમને મળશે નહીં. માટે એવી આશા હોય તો અહીંથી જ અટકી જવું અને ગૂગલ પ્રભુનું શરણ લેવું. અહીં કઈક અલગ જ વિષય પર વાત કરવાની ઈચ્છા છે. કોરોના વાઇરસથી આપણે જેવી રીતે છેલ્લા બે વર્ષથી લડી રહયા છીએ એવી જ રીતે કોરોના વાઇરસ પણ મનુષ્ય સામે છેલ્લા બે વર્ષથી લડી રહ્યો છે એવું કહી શકાય. જો આ વાઈરસની નજરોથી જોવા જઈએ તો ભલે તેનું જીવન ક્ષણિક હોય પણ તેની ઈચ્છા પણ જીવી જવાની અને પોતાની પેઢીઓને જીવતી રાખવાની હોય છે. આવી રીતે કોઈ પણ પ્રકારે નવા નવા વેરીએન્ટ લોન્ચ કરીને કોરોના માનવજાત સાથે એક પ્રકારની ડીલ કરી રહ્યો છે. માનવજાત પણ નવા વેરીએન્ટ આવતાની સાથે જ પોતાને સજ્જ કરીને જાણે આ ડીલમાં તોલભાવ કરી ...